हिमाल पार गरेर आइपुगे फेवातालमा खोया हाँस


     नेचर न्युज    
     पौष १२ गते २०८२ मा प्रकाशित


विश्वको सबैभन्दा अग्लो उडान भर्ने चराहरू मध्येको एक खोया हाँस (बार हेडेड गुज) जाडो छल्न पोखराको फेवातालमा आइपुगेका छन् । हिउँदको समयमा प्रत्येक वर्ष खोया हाँस, चखेवा चखेवी लगायतका चरा पोखराका फेवातालमा पाहुना चराको रुपमा जाडो छल्न आइपुग्छन् । चिसोबाट तातोपन बढ्दै गएपछि खोया हाँस लगायतका पाहुना चरा उडान भरेर आफ्नै थाकथलो तर्फ उडान भर्छन् ।

पहिले फेवातालमा ठूलो सङ्ख्यामा खोया हाँस लगायतका पाहुना चरा आउने भए पनि पछिल्लो समयमा सिमसार क्षेत्र अतिक्रमणमा परेपछि पाहुना चराको आगमन सङ्ख्या घट्दो छ ।  खोया हाँस उच्च हिमाल पार गर्दै नेपाल प्रवेश गर्छन् । ५ हजार देखि ६ हजार मिटर माथिको उचाइ उडान भरेर यी प्रजातिका पोखरा आइपुग्छन् ।

फेवा सिमसार पुरेर बस्ती बस्दै जानु, फेवा फाँट र वरपरका कृषि क्षेत्र अतिक्रमणका साथै रासायनिक मल र विषादी प्रयोगको मात्र बढ्नुले पनि हिउँदे आगन्तु पाहुनालाई असर परेको छ । पछिल्लो समयमा फेवातालको मुहान क्षेत्रमा पनि प्रदूषण हुने क्रम बढ्दै जाँदा पाहुना चरालाई मात्र होइन तालको जीव र सिमसारका वनस्पतिमा पनि असर पर्ने चिन्ता संरक्षणकर्मीहरुमा छ ।

चराको अध्ययन गर्न पछिल्लो समयमा ट्याकिङ गर्दा यी प्रजातिका चरा ७ हजार २ सय ९० मिटरसम्म उडान भर्ने गरेको पाइएको छ । मङ्गोलिया, चीन र किर्गिस्तानका उच्च तालहरूमा खोया हाँसले प्रजनन गर्छन् । खोया हाँस नेपालका तराई क्षेत्रमा धेरै सङ्ख्यामा आउने भए पनि पोखराको फेवातालमा पनि जाडो छल्न केही संख्यामा आइपुग्छन् । खोया हाँस सगरमाथा क्षेत्रको गोक्यो तालमा पनि भेटिएका छन् । खोया हाँस भारत र बंगलादेशमा पनि जाडो छल्न पुग्छन् ।