मानव सभ्यताको विकास नै नदी, खोला किनारबाट भएको हो। मानिसको सभ्यता मात्र होइन सिमसार जैविक विविधताको घर हो।
सिमसारमा विभिन्न प्रजातिका वनस्पति पाइन्छन् । सिमसार मानिसकालागि स्वस्च्छ पानीका स्रोत हुन् । चराचुरुङ्गीदेखि विभिन्न प्रजातिका जलचरको वासस्थान पनि हाे । यसैले सिमसार नासिँदा जैविक विविधताको घर नष्ट हुने र वातावरणमा पनि खलल पुग्ने सिमसारविद डा. शलु अधिकारी बताउँछिन्।
सिमसार क्षेत्रबाट छानिएर शुद्ध पानी नदी, खोला र तालमा पुग्छन्। यसरी सिमसारले हाम्रो मिर्गौलाले शरीरलाई हानी गर्ने पदार्थलाई फाली सफा शुद्ध रगत मुटुमा पठाएजस्तै सिमसारमा फोहोर छानिएर स्वच्छ र सफा पानी मात्र बगेर खोला हुँदै तालमा पुर्याउने काम गर्छ।सफा पानीमा माछा, भ्यागुतालगायत जीव, वनस्पति बाँच्छन्। यसरी जैविक विविधता सुरक्षित हुन्छन्। मानिसले पनि शुद्ध र सफा पानी सिमसारबाटै प्राप्त गर्छन्। यसैले सिमसारलाई प्रकृतिको मिर्गौला भनिएको हो।
नेपालका तीन तहकै सरकार सिमसार जोगाउनतर्फ उदासिन हुँदा सिमसार क्षेत्र जोखिममा पर्दै गएको उनले बताइन्। नेपालकै दोस्रो ठूलो फेवातालको वरपर र मुहान क्षेत्रका सिमसार क्षेत्र उच्च जोखिममा छन्। विश्व रामसार सूचीमा सूचीकृत पोखराको फेवातालको मुहान क्षेत्रका सिमसार पुरेर घर घडेरी बन्ने क्रम तीव्र भएको छ।
अहिले चलिरहेको लकडाउनको समयमा पोखरा १८ सेदीडाँडामा १२ तले अपार्टमेन्ट बनाउन डाँडा कटान भइरहेकाे छ । त्यही माटो सिमसार पुर्नमा प्रयोग भइरहेको छ। लकडाउनमा ट्रकभरि डाँडाको माटो बोकेर सिमसार पुर्न लाइन लागेर सिमसारमा कुदेका छन्। फेवातालको मुहान पामे नजिकैको दलदल सिमसार क्षेत्र यति बेला तीव्र रूपमा पुरिएको छ। ताल किनारकै सेदीको मूल र दलदल क्षेत्र पनि त्यही माटोले पुरिएको छ।
पछिल्लाे समयमा तालको मुहान क्षेत्रकै दलदल, पानीको मूल भएका क्षेत्र नै पुरेर घडेरी बन्ने क्रम बढेको हो। यसरी प्रकृतिका मिर्गौला मात्र होइन फेवातालकै मिर्गौला सिमसार सङ्कटमा पर्दै गएका छन्। असार महिना सुरु भइसकेकाे छ । यति बेला पोखरामा दैनिकजसो ठूलो वर्षा भइरहेको छ । वर्षाकाे समयमा फेवातालको मुहानको सिमसार क्षेत्र पुरिँदा माटो तालमा बगेर जान थालेको छ । दलदल क्षेत्र र मूल नै पुरिँदा तालको पानीका स्रोत पनि पुरिँदै गएका छन्। फेवातालमै जाेडेर हाेटल, रेस्टुरेन्ट बन्ने क्रम पनि बढेको छ।
मुहानमा सिमसार क्षेत्र पुरिएकाे छ भने पोखराको मुख्य बजार क्षेत्रबाट ताल प्रदूषणको चपेटामा परेको छ । पोखराको मुख्य बजार हुँदै तालमा मिसिने खोला, नहर र ढलमा जथाभाबी फ्याँकिने फोहोरका कारण ताल प्रदूषणको चपेटामा पर्दै गएको हो । फेवातालमा गएर टुङ्गिने फिर्के खोला, बुलौँदी खोला, सेती नहर र ढलले प्लास्टिकजन्य फोहोर मात्र होइन सोक्फीटको फोहोर, मरेका कुखुरा, कुकुरसमेत बोकेर तालमा मिसिन्छन् । पछिल्लो समयमा तालको मुहान क्षेत्र पामे, खपौँदी, भकुन्डे क्षेत्रमा पनि बस्ती विकास हुँदै गए पनि ढल र फोहोरको व्यवस्थापन नहुँदा मुहान क्षेत्रबाट पनि प्रदूषण सुरू भएको छ ।
फेवातालको तटीय क्षेत्रको संरक्षणकालागि भू-संरक्षण मन्त्रालय, हरियो वनलगायतले स्थानीय किसानलाई कफी, अलैँची, एभोकाडो, अम्रिसोलगायतका खेती लगाउन प्रोत्साहन गरेका थिए । भू-क्षय रोक्न भएका यस्ता कार्यक्रमलाई सरकारले थप प्रभावकारी रूपमा अगाडि बढाउनु पर्ने विज्ञ बताउँछन् । ताल वरपरका डाँडामा जथाभाबी बाटो खनिँदा पहिरो जाने र ताल पुरिने क्रम पनि बढेको छ । सिमसार संरक्षण गर्न सकेमा मात्र तालकाे भविश्य हुने छ । तालकाे भविश्य संगै पाेखरेली पर्यटन व्यवसायी मात्र हाेइन सबै नागरिकले नै अार्थिक लाभ लिन सक्नेछन् । जैविक विविधता संरक्षा हुन सके त्यहाँका जैविक विविधता देखाएर पर्यापर्यटनको विकास गर्न सकिन्छ। यसरी आर्थिक फाइदा लिन सकिन्छ।
व्यक्तिका लालपुर्जामा भएको सिमसार क्षेत्रको व्यवस्थापन मुख्य चुनौती
तालको किनारमै व्यक्तिका लालपुर्जाका वर्षौँदेखि खेती गर्दै आएका खेत छन्। दलदल, घोल र खोलाले बाटो परिवर्तन गर्दा कतै खोला पनि व्यक्तिको जग्गामा छन्। फेवातालभित्रको जमिनसमेत केही व्यक्तिको लालपुर्जाभित्र परेको पाइएको छ।
सरकारले सिमसार संरक्षणकालागि पुस्तौँदेखि लालपुर्जा भएका र खेत रोप्दै कमाउँदै आएको ताल किनारका जमिनलाई आवश्यकताअनुसार उचित मुआब्जा दिएर लिनु पर्ने सिमसार विज्ञ अधिकारीले बताइन्। अवैधानिक रूपमा दर्ता भएका जमिन छन् भने खोजी गरी त्यसैअनुसार कारबाही अघि बढाउनु पर्ने हुन्छ।
सिमसार क्षेत्रका सबै व्यक्तिका जमिन अधिग्रहण गर्न सम्भव छैन। यस्तो अवस्थामा जैविक विविधता र मानव अस्तित्वसँग जोडिएका प्रकृतिको महत्त्वपूर्ण पानीका स्रोत ताल र सिमसार क्षेत्र जोगाउन सिमसार मैत्री कृषि कर्म गर्न प्रोत्साहित गर्नु पर्ने उनले सुनाइन् । सिमसार क्षेत्रको दलदल, सिम खेत, चिस्यान र पानीमा हुने कृषि उत्पादन गर्न किसानलाई प्रोत्साहित गर्नु पर्ने उनी सुझाउँछिन् । पानीमा हुने माछा, चिसो ठाउँमा हुने धानलगायतका कृषि उत्पादनमा लाग्न जग्गा धनीलाई प्रोत्साहित गर्नु पर्ने उनले जोड दिइन् । यसकालागि सरकारले पानीमा हुने कृषि कर्म गर्न आवश्यक सहयोग गर्नु पर्ने सिमसार विज्ञ बताउँछन् ।
तर सिमसार पुरेर घडेरी बनाउने प्रवृत्ति रोक्न कानुनमै सिमसार पुर्न र घर घडेरी बनाउन नपाइने बनाउनु पर्ने विज्ञ सुझाउँछन् । यसो हुन सकेमात्र प्रकृतिका मिर्गौला बचाउन सकिने उनको भनाइ छ । ताल संरक्षणको काम नै नभएका भने होइनन् । ताल पुरिनबाट जोगाउन तालको मुहानका ४ खोलामा गत वर्ष पोखरा महानगरपालिका र गण्डकी प्रदेश सरकारको संयुक्त लगानीमा सिल्टेसन ड्याम बनेको छ । सिल्टेसन ड्याम बने पनि तालको तटीय क्षेत्रबाट वर्षा याममा बगेर आउने कमेरो माटोसहितको लेदोले ताल पुरिन भने रोकिएको छैन ।
प्रतिनिधि सभा निर्वाचन २०८२ मा करिब दुई तिहाई मत पाएर सरकार बनाउन तयारी गरिरहेको राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) को… 
पोखरा : प्रकृति, वन्यजन्तु र वनस्पति संरक्षण अधिकारमा आधारित हुनुपर्ने यस क्षेत्रका अधिकारीहरुले जोड दिएका छन् । अधिकारमा आधारित संरक्षण… 
नेपाल प्रहरी प्रधान कार्यालय केन्द्रीय अनुसन्धान ब्यूरो र डब्लु डब्लु एफ नेपाल बीच समझदारी पत्रमा हस्ताक्षर भएको छ ।… 
पोखरा : ‘सिक्लेसैको सेतो टापी अन्नपूर्ण हिमाल’, शिर्षकको संरक्षण म्युजिक भिडियो पोखरामा सार्वजनिक गरिएको छ । प्रकृति, जैविक विविधता,… 
नेपालमा बाघको संख्या कति छ भन्ने तथ्यांङ्क सकलन गरी संरक्षणमा योजना बनाउन पुस ३ गते देखि सुरु भएको बाघ…