पेलेडा डाँडामा निस्किरहेको धुवा विषाक्त


     नेचर न्युज    
     असाेज १ गते २०८३ मा प्रकाशित


पूर्व नवलपरासीको पेलेगा डाँडामा निस्किरहेको धुवाँ विषाक्त ग्यास (कार्बन मोनोअक्साइड) रहेको विज्ञले बताएका छन् । विषाक्त ग्यास भएकोले नजिक नजान विज्ञहरुले सुझाएका छन् । धुवाँ आएको स्थानमा हेर्न जानेहरुको भीड लाग्ने क्रम बढेपछि त्यस तर्फ नजान विज्ञले सुझाएका हुन् । लामो समयदेखि हुप्सेकोट गाउँपालिका ६ पेलेडा डाँडाको घाँगी भीरमा निस्किरहेपछि खानी तथा भूगर्भ विभागको टोलीले बुधाबर स्थलगत अध्ययन गरेर विषाक्त ग्यास भएको बताएको हो ।

स्थलगन अध्ययन तथा त्यहाँका नमुनाहरुको प्ररम्भिक परीक्षणपछि चट्टानबाट निस्किरहेको धुवाँ कार्बन मनोअक्साइड रहेको पत्ता लगेको हो । खानी तथा भूगर्भ विभागका अधिकारीले त्यहाँको चट्टान, निस्किरहेको धुवाँको रङ र गन्धसमेत अध्ययन गर्दा उक्त धुवाँ बाक्लो कार्बन मनोअक्साइडयुक्त रहेको पाइएको बताए । अधिकारीहरुले धुवाँ निस्किरहेको कार्बनयुक्त चट्टानभित्रको पाइराइट खनिज अक्सिजनसँग मिसिएपछि सल्फर डाइअक्साइड ग्यास निस्किएको र त्यही ग्यास निस्किने बेलामा उत्पन्न भएको तापले कार्बनयुक्त चट्टानलाई बल्न मद्दत गरेको हुनसक्ने बताएका छन् ।

पाइराइट कसरी बन्छ ?

फलाम र सल्फरको समिश्रणबाट पाइराइट बन्ने विज्ञले बताउँछन् । ढुंगामा हिर्काउँदा वा घोट्दा झिल्का निस्कन्छ । पाइराइट अक्सिजनसँग मिसिएपछि सल्फर डाइअक्साइड ग्यास निकाल्छ र ग्यास निस्किने बेलामा उत्पन्न हुने तापले कार्बनयुक्त चट्टानलाई बाल्न मद्दत गर्ने विज्ञ बताउँछन् । पाइराइट अक्सिजनसँग मिसिएर कार्बन जल्न थालेपछि धुवाँ निस्कीएको विज्ञले बताएका छन् । धुवाँमा सल्फर गन्ध आइरहेको स्थानीयले बताएका छन् ।

स्थनीय नारायण शर्माले सामाजिक सञ्जालमा लेखेर पूर्व नवलपरासीको पेलेगा डाँडामा निस्किरहेको धुवाँ विषाक्त ग्यास (कार्बन मोनोअक्साइड) रहेको बताउँदै नजिक नजान सुझाएका छन् । स्थानीय निकासले सचेत रहन अनुरोध गरेका छ । विज्ञले धुवाँ नजिक नजान, नसुँघ्न र पानी प्रयोग नगर्न अनुरोध गरेका छन् ।

कार्बन मोनोअक्साइडले मानिसहरुमा टाउको दुख्ने, रिँगटा लाग्ने, जीउ झुम्म हुने, श्वास फेर्न गाहे हुने, छाती दुख्ने र बेहोस समेत हुने स्वास्थ्य क्षेत्रका अधिकारीले बताएका छन् । यस्तो ग्यासका कारण बेहोस भएर मृत्युसमेत हुन सक्ने पनि अधिकारीले बताएका छन् । मानिसलाई मात्र होइन यस्तो ग्यासले जनावर र चराचुरुङ्गीहरुलाई पनि असर पर्ने र मृत्यु पनि हुन सक्ने बताएका छन् । यस स्थानमा पहिले पनि धुवाँ आउने गरेको स्थानीयले बताएका छन् । गण्डकी प्रदेशमा पर्ने हुप्सेकोट गाउँपालिका पूर्वी नवलपरासीको सदरमुकाम कावासोतीबाट ९ किलोमिटर उत्तरपश्चिम पर्छ । यस क्षेत्रमै नेपालकै ठूलो फलाम खानी समेत रहेको छ ।