वनका च्याउले झुक्याउछ सङ्गतै नगरौँ !

वर्षा याममा वन पाखा, बारी, खोला, चौरमा विभिन्न थरीका च्याउ प्रशस्त उम्रन्छन् । यसरी उम्रेका सबै च्याउ खानयोग्य हुँदैनन् । कतिपय निकै विषालु हुन्छन् ।  यसैले च्याउ पाइयो, भेटियो भन्दैमा टिपेर खानु हुँदैन । 

वर्षा याम सुरूसँगै देशका विभिन्न जिल्लामा विषालु च्याउ सेवनबाट ज्यान गुमाएका समाचार आउन थालेका छन् । पोखरा ३३ पुँडीमा असार १२ गते शनिवार एकै परिवारका ६ जना सहित ८ जना विषालु च्याउ खाएपछि बिरामी परे । स्थानीय धारापानी सामुदायिक वनबाट ल्याएको च्याउ खाँदा बिरामी परेको प्रदेश प्रहरी कार्यालय पोखराले जनाएको छ । 

२० वर्षदेखि च्याउको अनुसन्धान गरिरहेका पृथ्वीनारायण क्याम्पस पोखराका प्राध्यापक टिकाराम अर्याल वनका च्याउको सङ्गतै नगर्न सुझाउँछन् । 

अर्याल च्याउ अनुसन्धानमा २० वर्षदेखि लागिरहेका छन् । उनको हिमालय च्याउ फर्ममा विशेष प्रविधिमार्फत यार्सागुम्बा विकास गरेको ४ वर्ष भयो । यार्सागुम्बासहित उनले ५० थरीका च्याउको बिउ उत्पादन गर्दै आएका छन् । विभिन्न प्रजातिका च्याउ उत्पादन गरेर विक्री वितरण पनि गर्दै आएका छन् । 

खान हुने र नहुने च्याउ हेर्दा उस्तै उस्तै हुन्छन, ९५ प्रतिशत त उस्तै देखिन्छन् । तर शतप्रतिशत खान हुने हो भन्ने एकीन नै गर्न नसकिने उनले सुनाए । यसैले जङ्गलका च्याउ खाँदा ज्यान जाने गरेको उनी बताउँछन् ।  जङ्गलका च्याउले झुक्याउँछ, यसैले सङ्गतै नगर्न च्याउ विज्ञ अर्याल सुझाउँछन् । 

वन, बारी पाखाका च्याउ कुन खानु हुने हो कुन विषालु हो छुट्टाउनै गार्हो पर्छ । हेर्दा खान हुनेजस्तो लाग्छ । झुक्याउने खालको हुन्छ। यसैले ज्यान नै जोखिममा पर्ने गरी अनुमानको भरमा वन, बारी पाखामा फलेका च्याउ नखान पोखरा महानगरपालिका कृषि महाशाखा प्रमुख मनहर कडरिया  सुझाउँछन् । च्याउ किसानले उत्पादन गरेका बजारमै पाइन्छन् ।  बजारकै खान उनी नागरिकलाई सुझाउँछन् ।