मान्छेभन्दा चरालाई माया गर्ने ‘काजी दाइ’ रहेनन्

पोखरा । नेपालका चराहरूको अध्ययन र संरक्षण क्षेत्रका अग्रज हरिशरण नेपाली रहेनन् l  उनी ‘काजी दाइ’ को नामले विख्यात थिए l

उनको नेतृत्वमा  सन् १९८२ मा ‘नेपाल पन्छी संघ’ को स्थापना भएको थियो l तर त्यस बेला सो संस्थालाई ‘चरा अवलोकन क्लब’का नामले चिनिन्थ्यो l ‘लाइफटाइम एचिभमेन्ट अवार्ड’, ‘प्रबल गोरखा दक्षिण बाहु’ लगायत उनले अनगिन्ती पुरस्कार र सम्मानहरु  प्राप्त गरेका छन् l

पहिलो पटक उनले चराको नमुना सन् १९५६ मा संकलन गरेका थिए l ६० वर्षको अवधिमा उनले करिब ५ सय ७५ प्रजातिका १ हजार  वटा नमुनाहरू संकलन गरेका थिए जुन अहिले पनि त्रिभुवन विश्वविद्यालय अन्तर्गत प्राकृतिक विज्ञान संग्रहालयमा सुरक्षित छन् l उनले नेपालका लागि १३ प्रजातिका चराहरू पत्ता लगाएका छन् l अनुसन्धानकै क्रममा उनले पूरै नेपाल घुमेका थिए l

रोबर्ट फ्लेमिंगद्वारा प्रकाशित ‘नेपालका चराहरू’ पुस्तकमा उनको ठूलो भूमिका थियो l उनले फ्लेमिंग समूहसँग लामो समय काम पनि गरेका थिए l

उनी सन् १९३४ मा काठमाडौंस्थित क्षेत्रपाटीमा जन्मेका हुन् । स्कुलभन्दा बढी वनतिर जाने भएपछि काजीले पढाइ पूरा गर्न सकेनन्l दरबार हाइस्कुलमा भर्ना भने भएका थिएl

वरिष्ठ चराविद् डा. हेमसागर बरालले भने, ‘उनी यो क्षेत्रका अनुसन्धानकर्मी, अन्वेषक, संरक्षणकर्मी थिए l  चरा क्षेत्रका  शीर्ष पुरुष हुन् उनी l उनी सरल थिए l मेहनती थिए l  उनीसँग  चराको बानी बेहाेराका बारेमा अथाह ज्ञान थियो l उनलाई गुमाउनु पर्दा असाध्यै दुख लागेको छ’ l

तत्कालीन क्लबका सदस्य एवं वरिष्ठ संरक्षणकर्मी राजेन्द्र सुवाल काजीलाई सम्झेर भावुक भए । उनले भने, ‘काजी नेपालका  चरा क्षेत्रका अभियन्ता,  इतिहास र  अभिभावक  हुन् l उनको अनुपस्थिति सधैँ खट्किने छ l उनको महाप्रस्थानले हामी सबै स्तब्ध छौँ ’ l  

 (फोटोहरु हरिशरण नेपालीको फेसबुकबाट साभार गरिएको हो)