वनस्पति

चितवन  : बहुउपयोगी चिउरीका बिरुवा संरक्षण हुन नसक्दा यहाँका किसानले पर्याप्त मात्रामा मह उत्पादन गर्न सकिरहेका छैनन् । चितवनको कालिका नगरपालिकाको वडा नं ९, १० र ११ का सामुदायिक वनमा चिउरीको संरक्षण हुन नसक्दा मह उत्पादनमा कमी आएको हो ।     कालिका–११ का वडाध्यक्ष कृष्णबहादुर प्रजा पशुचौपाया छाडा छोड्दा, डढेलो लगाउँदा तथा बर्सेनि आउने बाढीपहिराका कारण चिउरीका बोटबिरुवाको संरक्षण हुन नसकेको बताउनुहुन्छ । “डिभिजन वन कार्यालय, मौरीपालन विकास कार्यालयले चिउरीको बिरुवा उपलब्ध गराएको छ”, वडाध्यक्ष प्रजाले भन्नुभयो, “ती बिरुवा रोपिए पनि… पुरा पढौ

नेपालमा पारिवारिक तथा निजी वनको विकासको क्रम धिमा गतिमा भइरहेको छ । यसका धेरै कारणहरू मध्ये एक प्रमुख कारण अस्पष्ट, अपर्याप्त तथा झन्झटिला नीतिगत व्यवस्था र संस्थागत अस्पष्टताहरू रहेका छन् । निजी वन विकासका लागि सबै भन्दा पहिलो नीति ‘वन विकास गुरुयोजना २०४७’ ले लिएको थियो । यो निजी वन विकासका लागि नेपालको इतिहासमै सबैभन्दा उत्साहजनक नीति तथा योजना थियो। उक्त गुरुयोजनाले निजी र सामुदायिक वनलाई मुख्य प्राथमिकता क्षेत्र तोकेको थियो । तर विडम्बना मान्नुपर्छ, उपयुक्त कार्यक्रम बिना तथा कानुनी… पुरा पढौ

वर्षा याममा वन पाखा, बारी, खोला, चौरमा विभिन्न थरीका च्याउ प्रशस्त उम्रन्छन् । यसरी उम्रेका सबै च्याउ खानयोग्य हुँदैनन् । कतिपय निकै विषालु हुन्छन् ।  यसैले च्याउ पाइयो, भेटियो भन्दैमा टिपेर खानु हुँदैन ।  वर्षा याम सुरूसँगै देशका विभिन्न जिल्लामा विषालु च्याउ सेवनबाट ज्यान गुमाएका समाचार आउन थालेका छन् । पोखरा ३३ पुँडीमा असार १२ गते शनिवार एकै परिवारका ६ जना सहित ८ जना विषालु च्याउ खाएपछि बिरामी परे । स्थानीय धारापानी सामुदायिक वनबाट ल्याएको च्याउ खाँदा बिरामी परेको प्रदेश… पुरा पढौ

अङ्ग्रेजी क्यालेन्डरको  जून ५ तारिकको दिन विश्व वातावरण दिवस मनाउँदै गर्दा सामाजिक सञ्जालमा वृक्षरोपण गरेको फोटोहरू प्रशस्तै पोस्ट गरिए । यस्तै पोस्टलाई व्यङ्ग्य गर्दै एक जनाले फेसबुकमा  अर्को पोस्ट गरे ’आज नयाँ बिरुवाको फोटो नहालौँ बरू अघिल्लो  वर्ष रोपेको बिरुवा कस्तो भएछ त्यो देखाऊँ’। यो प्रत्युत्तरले हाम्रो वृक्षरोपण नतिजामुखी भन्दा वातावरणीय योगदानको मानक  बनेको  एक पवित्र  कर्मकाण्डको रूपमा मात्र  देखिएको छ भन्ने कुरा दर्साउँछ। यस्तै पोस्टलाई व्यङ्ग्य गर्दै एक जनाले फेसबुकमा  अर्को पोस्ट गरे ’आज नयाँ बिरुवाको फोटो नहालौँ बरू… पुरा पढौ

२०७२ साल साउन ९ गते शनिवार म र एक जना भाइ चितवनबाट रात्रिकालीन बसमा नेपालगन्ज पुग्यौँl  भोलिपल्ट बिहान ९:३० मा तारा एयरको विमान चढेर १०:१५ बजेतिर सिमकोट पुग्यौँ । करिब ४५ मिनेटमा हामी नेपालकै अग्लो ठाउँमा रहेको विमानस्थल झर्यौंl  चितवनदेखि नेपालगञ्जको गर्मीलाई सिमकोटको विमानस्थल ओर्लनासाथ चिसो हावाले बिर्साइदियो।अनुसन्धान सहायक भाइ मेरो विद्यावारिधिको तथ्याङ्क सङ्कलनका लागि सँगै गएका थिएl मेरो विद्यावारिधिको विषय जडीबुटीको व्यापार भएकोले स्थानीय जडीबुटी व्यापारी विजय लामाको सिमकोटको होटेलमा हाम्रो बस्ने प्रबन्ध पहिले नै मिलेको थियो। सिमकोटमा तीन दिन… पुरा पढौ

‘क्या है जङ्गल के उपकार, मिट्टी, पानी और बयार। मिट्टी, पानी और बयार, जिन्दा रहने के आधार।’ माथि उल्लेखित वाक्य सुन्दरलाल बहुगुणाले चिप्को आन्दोलन घोषणा गर्दा भनेका हुन्।  वातावरण, विशेष गरी वन संरक्षणमा सक्रिय चिप्को आन्दोलनका प्रणेता सुन्दरलाल बहुगुणाको कोरोना भाइरस सङ्क्रमणबाट निधन भएको छ। भारतीय प्रधानमन्त्री लगायत उच्च अधिकारीहरूले शोक व्यक्त गरेका छन् l उपचारको क्रममा शुक्रवार ९४ वर्षीय बहुगुणाको निधन भएको भारतीय सञ्चार माध्यमहरूले जनाएका छन्।  उनको जन्म सन् १९२७ मा उत्तराखण्डमा भएको थियो।  बहुगुणा दश दिनदेखि ऋषिकेश स्थित… पुरा पढौ

जमानीमा खाएको गाँजा अहिले मलाई ला छ नमजा कालिकोट जिल्लाका कुना कन्दरामा यो गीत खुबै चर्चित छ अझैपनि। धेरै गाँजा खाएर असर गरेका केही मानिसहरूले गाएको यो गीत जस्तो गाँजा भने छैन। यसलाई अमृत मान्नेहरु धेरै छन्। संसारभर गाँजाका तीन प्रजातिहरू अभिलेख गरिएका छन्। यो प्रजाति रोप्न नपर्ने तर खेत, बारी, पाखो तथा वन जङ्गलमा  जताततै प्रशस्तै उम्रन्छन् । तीन दशक अघिसम्म कालिकोटका केही मानिसको जीविकोपार्जनको सहयोगी थियो।  कालिकोटमात्र नभै कर्णाली क्षेत्रकै नगदे बाली जस्तै थियो।  कालिकोटका स्थानीय प्रभाकर बराल भन्छन् '… पुरा पढौ

सहरी वनले मानिसलाई थुप्रै सेवा दिएको हुन्छ । जलवायु परिवर्तन, वातावरणको विनास र  कोरोनाजस्ता विश्वव्यापी महामारीले झन् सहरी वन र हरियालीको थप आवश्यकता महसुस भएको  छ।  विभिन्न सरोकारवालाहरुले  प्रश्न गर्छन, त्यो ‘सहरी वन’, ‘सहरी हरियाली’ कसरी कायम गर्ने ?  के कुनै गाइडलाइन छ ? कोभिड–१९ महामारीको बेला मानिसहरू अक्सर आफ्नो घर वा छरछिमेकमा घर सम्ममात्र सिमित भएका छन् । जसले गर्दा नजिकै देखिने रुख, छिमेकीकोमा देखिने रुख र नजिकैका बाटाहरुमा देखिने रुखहरुको ठूलो भूमिका हुने गर्दछ।  परिस्थिति सधैं जटिल र… पुरा पढौ

मामाघरको त्यो सम्झना ‘यो रुख कति बेला ढल्ने हो, घर गोठ र मान्छे कतिखेर च्याप्ने हो भरै भएन l हावाहुरी आएको बेलामा त सुत्नै नसकिने भो । लौ न भान्जा, वन कार्यालयमा भनेर काट्ने व्यवस्था मिलाउन पर्‍यो।‘ करिब २५ वर्ष अघि  मामाले आफ्नो घर नजिकैको ठूलो रुख देखाउँदै भन्नु भएको अहिलेजस्तै लाग्छ l तर मैले गर्न सक्ने केही पनि थिएन l त्यो रुख साँच्चै धोद्रो थियो कि थिएन ? बूढो थियो कि थिएन ? हावाको चापलाई थेग्न सक्थ्यो कि सक्थेन… पुरा पढौ

यतिखेर तराईदेखि हिमालसम्मका डढेलोका  तस्बिरहरूले विरक्त बनाएको छ l त्योभन्दा बढी सामाजिक सञ्जाल डढेको छ l आगो लाग्दै गरेका, धुवा निस्किरहेको, बस्तीमै आगो छिरेको तस्बिरहरू छ्यापछ्याप्ती छन् l मानिस मरेका छन्, प्रदूषणले हायलकायल भएका छन्, गाईवस्तु मरेका छन्, वन मासिएको छ l वन्यजन्तु मरेको त अभिलेख नै छैन l कति घाइते भए होलान्, कतिका बचेरा मरे होलान्, ओथारो बस्दै गरेको फुल निक्कै नोक्सान भयो होला l बर्सेनि जाने डढेलोको नियन्त्रणका  लागि कति सरोकारवालाहरू असर न्यून गर्न लागिरहेका पनि छन् l… पुरा पढौ